Inkluzywność w zatrudnieniu stała się przedmiotem pierwszego, historycznego posiedzenia Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnianiu w Sejmie RP. Koalicja biznesu i organizacji pozarządowych zaprezentowała parlamentarzystom konkretne propozycje — od nowego funduszu dla pracodawców po reformę ZFŚS.
W czwartek 30 lipca br. przedstawiciele Koalicji „Inkluzywni w Zatrudnianiu" wzięli udział w inauguracyjnym posiedzeniu nowo powołanego Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnianiu. Jak informuje Fundacja im. XBW Ignacego Krasickiego — partner koalicji — spotkanie otworzyło etap bezpośredniej współpracy środowiska biznesowego, organizacji pozarządowych i parlamentarzystów nad wprowadzeniem systemowych zmian na polskim rynku pracy.
Debata toczy się w szczególnym kontekście demograficznym i gospodarczym. Według danych Eurobarometru brak rąk do pracy dotyka aż 82 proc. polskich firm z sektora MŚP, podczas gdy średnia dla Unii Europejskiej wynosi 54 proc. To wynik, który — zestawiony z prognozą Polskiego Instytutu Ekonomicznego o spadku liczby pracowników o 2,1 mln do 2035 r. — rysuje obraz strukturalnego wyzwania. Warto go rozpatrywać również w szerszym kontekście: sytuacja finansowa przeciętnego Polaka pozostaje ściśle związana z jego aktywnością zawodową, a wykluczenie z rynku pracy uderza zarówno w jednostkę, jak i w makroekonomiczne wskaźniki wzrostu.
Poselski Zespół ds. Inkluzywności w Zatrudnianiu — kto zasiadł przy stole?
W obradach uczestniczyli posłowie i posłanki reprezentujący różne środowiska polityczne. Przewodnicząca zespołu Aleksandra Kot zainicjowała prace, a obok niej zasiedli: Izabela Bodnar, Robert Jagła, Barbara Okuła, Elżbieta Burkiewicz, Piotr Kandyba oraz Joanna Wicha. Ponadpartyjny skład składu podkreśla wolę budowania konsensu wokół zmian na rynku pracy, które nie powinny być przedmiotem politycznych sporów.
Bardzo się cieszę, że udało się zainicjować działalność Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnianiu i stworzyć przestrzeń do współpracy ponad politycznymi podziałami. Powstanie Koalicji „Inkluzywni w zatrudnianiu", skupiającej przedstawicieli biznesu, organizacji społecznych i ekspertów, pokazuje, jak duża jest potrzeba konkretnych działań w tym obszarze. Wierzę, że dzięki wspólnej pracy będziemy mogli wypracować rozwiązania, które przełożą się na realne zwiększenie dostępności rynku pracy i lepsze wykorzystanie potencjału osób dziś zbyt często z niego wykluczanych.
— Aleksandra Kot, przewodnicząca Poselskiego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnianiu
Manifest z sześcioma kierunkami i postulat Funduszu na rzecz inkluzywności w zatrudnieniu
Podczas posiedzenia Koalicja oficjalnie zaprezentowała parlamentarzystom swój Manifest — dokument wyznaczający sześć kierunków działań. Obejmują one m.in. dostrzeżenie niewidzialnych niepełnosprawności i trudności, opiekę bez barier, lepsze wykorzystanie dostępnych instrumentów wsparcia, deregulację dla dostępności oraz lokalną współpracę samorządów i przedsiębiorstw.
Kluczowym punktem programu jest propozycja powołania Funduszu na rzecz Inkluzywności w Zatrudnianiu. Jego zadaniem byłoby realne wspieranie pracodawców — ze szczególnym uwzględnieniem sektora MŚP — we wdrażaniu rozwiązań zwiększających dostępność miejsc pracy. Planowane instrumenty finansowania obejmują:
- anonimowe badania potrzeb pracowników,
- szkolenia kadry zarządzającej w zakresie niewidzialnych niepełnosprawności i trudności,
- dofinansowania do opieki nad dziećmi oraz osobami zależnymi,
- dostosowanie stanowisk pracy i zakup technologii zwiększających dostępność,
- programy przekwalifikowania — upskilling i reskilling.
Nie przychodzimy do parlamentarzystów wyłącznie z diagnozą problemów, ale z konkretnymi propozycjami rozwiązań. Chcemy wspólnie wypracować mechanizmy, które realnie pomogą pracodawcom tworzyć bardziej dostępne miejsca pracy i skuteczniej wykorzystywać potencjał osób dziś zbyt często pomijanych na rynku pracy. Przedstawione przez nas propozycje legislacyjne są punktem wyjścia do dalszych, merytorycznych prac i rozmów z właściwymi resortami.
— Emilia Szczukowska, koordynatorka projektu „Każdy talent na wagę złota – Inkluzywni w zatrudnianiu"
Reforma ZFŚS: elastyczność zamiast biurokracji
Koalicja postuluje także liberalizację zasad Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Obowiązek tworzenia ZFŚS mają pracodawcy zatrudniający co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. W 2026 r. podstawowy odpis wynosi 2 943,23 zł rocznie na jednego pracownika — czyli około 245 zł miesięcznie. Przedsiębiorstwo zatrudniające 50 osób przeznacza na Fundusz około 150 tys. zł rocznie, a zatrudniające 100 osób — ok. 300 tys. zł.
Dziś środki ZFŚS można przeznaczać m.in. na wypoczynek, kulturę i sport, opiekę nad dziećmi, pomoc materialną i cele mieszkaniowe, przy czym ich przyznawanie jest co do zasady uzależnione od sytuacji materialnej pracownika. Koalicja proponuje rozszerzenie katalogu wydatków o prywatne pakiety medyczne i profilaktykę zdrowotną, opiekę nad osobami zależnymi oraz powszechnie dostępne pakiety sportowe. Postuluje się ponadto umożliwienie finansowania tych świadczeń dla wszystkich pracowników na równych zasadach — bez każdorazowego stosowania kryterium dochodowego — oraz objęcie benefitów z ZFŚS zwolnieniami podatkowymi i składkowymi.
Inkluzywność w zatrudnieniu — kogo dotyczy i dlaczego to gospodarcza konieczność?
Wśród grup, których aktywizacja jest kluczowa dla ograniczenia luki kadrowej, Koalicja wymienia: pracowników 50+, kobiety wracające na rynek pracy po urodzeniu dzieci, osoby przewlekle chore oraz osoby neuroatypowe — w tym te z niewidocznymi niepełnosprawnościami. Jak podkreśla Przemysław Śmiałkowski, wiceprezes Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego:
Podczas pierwszego posiedzenia przedstawiliśmy listę postulatów, których uwzględnienie w polskim prawie mogłoby pomóc uwolnić potencjał, kreatywność, wiedzę i talenty ogromnej grupy osób pozostających dziś w różnym stopniu poza rynkiem pracy lub napotykających na nim dodatkowe bariery. Mowa między innymi o pracownikach 50+, kobietach wracających na rynek pracy po urodzeniu dzieci, osobach przewlekle chorych oraz osobach neuroatypowych, w tym osobach z niewidocznymi niepełnosprawnościami.
— Przemysław Śmiałkowski, wiceprezes Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego
Dyskusja o inkluzywnym rynku pracy wpisuje się w szersze zmiany na rynku pracy — rosnącą presję demograficzną, transformację kompetencyjną i debatę o warunkach zatrudnienia. Nieprzypadkowo temat koresponduje z toczącymi się równolegle pracami legislacyjnymi dotyczącymi m.in. jawności wynagrodzeń na rynku B2B, które również mają na celu wyrównanie szans i eliminację barier strukturalnych.
Szerokie partnerstwo — biznes, NGO i instytucje publiczne
Inicjatywa zgromadziła wyjątkowo rozległe partnerstwo. W rozmowach w Sejmie udział wzięli przedstawiciele m.in.: USP Zdrowie, Provident, Servier Polska, Amazon, Jooble Polska, Mamo Pracuj, Rodzic w Mieście, Polskie Towarzystwo Stwardnienia Rozsianego, EPI-Bohater, Instytutu Emerytalnego, The Invisible, Fundacji ADHD, Fundacji JIM, asperIT, Fundacji Forum Prawa i Gospodarki, Urzędu Pracy m.st. Warszawy, Eduwersum oraz Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego.
Cieszę się, że tak wielu parlamentarzystów, ekspertów i przedstawicieli organizacji społecznych podziela przekonanie, że inkluzywny rynek pracy nie jest wyłącznie kwestią polityki społecznej. To również inwestycja w potencjał polskiej gospodarki. Każdy talent jest na wagę złota i warto stworzyć warunki, aby każdy mógł go wykorzystać.
— Przemysław Śmiałkowski, wiceprezes Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego
Uczestnicy posiedzenia zadeklarowali wolę dalszej, ponadpartyjnej pracy nad rozwiązaniami prawnymi, które pozwolą znieść bariery organizacyjne, prawne i mentalne w zatrudnianiu. Koalicja zachęca kolejne firmy, organizacje i instytucje do włączenia się w inicjatywę — każdy pracodawca może podpisać Manifest na stronie inkluzywniwzatrudnianiu.pl.
Zobacz także
- Jawność wynagrodzeń na rynku B2B — wyrok WSA i konsekwencje dla pracodawców
- Majątek przeciętnego Polaka w 2025 roku — dane i analiza
- Forum Bezpieczeństwa Polski 2026 — kluczowe ustalenia
Najczęstsze pytania o inkluzywność w zatrudnieniu i postulaty Koalicji
Czym jest Koalicja Inkluzywni w Zatrudnianiu i jakie ma cele?
Koalicja „Inkluzywni w Zatrudnianiu" to inicjatywa zrzeszająca firmy, organizacje pozarządowe, think-tanki i instytucje publiczne — takie jak Amazon, Provident, Mamo Pracuj czy Urząd Pracy m.st. Warszawy — które działają na rzecz usunięcia barier w dostępie do rynku pracy. Partnerem strategicznym jest Fundacja im. XBW Ignacego Krasickiego. Celem Koalicji jest opracowanie i wdrożenie systemowych zmian prawnych zwiększających dostępność zatrudnienia dla grup dotychczas wykluczonych lub napotykających na dodatkowe bariery.
Co zakłada propozycja Funduszu na rzecz inkluzywności w zatrudnieniu dla firm MŚP?
Fundusz na rzecz Inkluzywności w Zatrudnianiu ma finansowo wspierać pracodawców — w szczególności z sektora małych i średnich przedsiębiorstw — we wdrażaniu rozwiązań zwiększających dostępność miejsc pracy. Planowane instrumenty obejmują m.in. dofinansowanie szkoleń z zakresu niewidzialnych niepełnosprawności, dopłaty do opieki nad dziećmi i osobami zależnymi, zakup technologii adaptacyjnych oraz programy reskillingu i upskillingu. Fundusz ma odpowiadać na realne potrzeby pracodawców, a nie wyłącznie na biurokratyczne wymogi.
Jakie zmiany w Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) proponuje Koalicja?
Koalicja postuluje rozszerzenie katalogu wydatków ZFŚS o prywatne pakiety medyczne, profilaktykę zdrowotną i opiekę nad osobami zależnymi, a także zniesienie obowiązku stosowania kryterium dochodowego przy każdorazowym przyznawaniu świadczeń. Proponuje się też objęcie benefitów finansowanych z ZFŚS zwolnieniami podatkowymi i składkowymi. W 2026 r. odpis podstawowy na pracownika wynosi 2 943,23 zł rocznie — liberalizacja zasad pozwoliłaby efektywniej wykorzystywać te środki na realną retencję talentów.
Dlaczego inkluzywność w zatrudnieniu jest ważna dla polskiej gospodarki i rynku pracy?
Polska gospodarka stoi przed poważnym wyzwaniem demograficznym: braki kadrowe dotykają 82 proc. firm z sektora MŚP — niemal dwukrotnie więcej niż średnia unijna (54%). Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego do 2035 r. liczba pracowników może spaść o 2,1 mln, czyli o 12,6%. Aktywizacja grup dotychczas pomijanych — pracowników 50+, kobiet powracających po urlopach macierzyńskich, osób z niewidzialnymi niepełnosprawnościami i neuroatypowych — jest zarówno społeczną potrzebą, jak i koniecznością gospodarczą, pozwalającą uzupełnić rosnącą lukę kadrową.
Jak pracodawca może dołączyć do Koalicji Inkluzywni w Zatrudnianiu?
Każda firma, organizacja lub instytucja może podpisać Manifest Koalicji dostępny na stronie inkluzywniwzatrudnianiu.pl. Podpisanie Manifestu oznacza deklarację działań na rzecz budowania bardziej dostępnego i inkluzywnego środowiska pracy zgodnie z sześcioma kierunkami wytyczonymi przez Koalicję.
