Nowy raport o inwestycjach w Polsce opublikowany przez Instytut Staszica obnaża trzy bariery systemowe — niedostosowaną waloryzację kontraktów, pogłębiający się kryzys kadrowy i paraliż procedur zamówieniowych — które mogą zagrozić realizacji projektów infrastrukturalnych o łącznej wartości przekraczającej 400 mld zł. Polska wchodzi w największy cykl inwestycyjny od dekad, ale jej rynek wykonawczy może nie podołać skali wyzwań.
Raport o inwestycjach w Polsce — rekordowa skala, rekordowe ryzyko
Instytut Staszica opublikował 28 maja 2026 r. raport pt. „Przeszkody w rozwoju kluczowych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce (kolejowych i drogowych)", w którym eksperci analizują najpoważniejsze bariery mogące zagrozić realizacji strategicznych projektów transportowych. Dokument dotyczy rynku, którego nominalna wartość w 2026 roku po raz pierwszy przekroczyła barierę 400 mld PLN — jeszcze w 2016 roku wynosiła zaledwie 177 mld PLN. Sektor odpowiada za ponad 10 proc. PKB.
Obecnie w Polsce realizowanych lub planowanych jest około 3 tys. największych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce, obejmujących projekty kolejowe, drogowe, energetyczne i strategiczne. O skali wyzwań świadczy fakt, że liczba postępowań restrukturyzacyjnych w budownictwie wzrosła w samym 2024 roku o 14,5 proc. — dwukrotnie więcej niż w innych sektorach gospodarki.
Polska stoi dziś przed historyczną szansą modernizacyjną. Jednak bez zmian organizacyjnych, regulacyjnych i rynkowych istnieje realne ryzyko przeciążenia rynku, wzrostu kosztów oraz opóźnień strategicznych inwestycji.
Instytut Staszica, raport „Przeszkody w rozwoju kluczowych inwestycji infrastrukturalnych w Polsce"
Waloryzacja kontraktów — mechanizm, który nie nadąża za rzeczywistością
Jednym z głównych wątków raportu jest problem niestabilności kosztowej i ograniczeń obecnego systemu waloryzacji kontraktów infrastrukturalnych. Po pandemii COVID-19 i wybuchu wojny w Ukrainie rynek budowlany został dotknięty gwałtownym wzrostem cen materiałów, energii i pracy. Autorzy raportu wskazują, że obecny limit waloryzacji na poziomie 10 proc. w nowych umowach nie odpowiada realiom gospodarczym ostatnich lat.
Dane za 2024 rok potwierdzają tę diagnozę: koszty samej robocizny wzrosły o 12,06 proc., a koszty pośrednie o 9,38 proc. Choć GDDKiA w części kontraktów podpisała aneksy podnoszące limity do 15 proc., branża alarmuje, że standardowy pułap pozostaje niedostosowany. Wykonawcy coraz częściej ograniczają aktywność przetargową, zwiększają bufory bezpieczeństwa w ofertach lub rezygnują z udziału w postępowaniach.
Utrzymywanie obecnego modelu — jak wskazuje raport Instytutu Staszica — może prowadzić do dalszego pogarszania kondycji rynku infrastrukturalnego, spadku konkurencji i wzrostu kosztów realizacji inwestycji publicznych. Waloryzacja powinna pełnić funkcję stabilizującą rynek, a nie stanowić źródło sporów między zamawiającymi a wykonawcami.
Kryzys kadrowy i luka pokoleniowa w sektorze budowlanym
Raport o inwestycjach w Polsce wskazuje kryzys kadrowy jako jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla terminowej realizacji projektów. Liczba przedsiębiorstw budowlanych (powyżej 9 pracowników) spadła z 5 367 w 2013 roku do zaledwie 3 942 w 2021 roku. Jednocześnie starzenie się kadr i ograniczone zainteresowanie młodych ludzi zawodami technicznymi pogłębiają lukę pokoleniową.
Niedobory dotyczą praktycznie wszystkich segmentów rynku: operatorów specjalistycznego sprzętu, kierowników budów, projektantów infrastruktury, inżynierów kolejowych i drogowych, geodetów oraz wykwalifikowanych pracowników budowlanych. Bezrobocie utrzymuje się na rekordowo niskim poziomie ok. 5 proc., co dodatkowo napędza presję płacową — koszty pracy odnotowały najwyższy przyrost wśród czynników produkcji.
Sytuację komplikuje kumulacja inwestycji realizowanych jednocześnie przez sektor drogowy, kolejowy, energetyczny, obronny i przemysłowy. Wszystkie te branże konkurują o tych samych specjalistów i zasoby wykonawcze. Jak podkreśla raport, nawet przy zapewnieniu odpowiedniego finansowania rynek może nie dysponować wystarczającymi kadrami do realizacji wszystkich projektów w zakładanych terminach. O tym, jak kształtuje się kondycja finansowa przeciętnego Polaka w 2025 roku, pisaliśmy w kontekście makroekonomicznym.
Paraliż procedur zamówieniowych i instrumentalne odwołania w KIO
Trzecim filarem diagnozy Instytutu Staszica jest przewlekłość procedur administracyjnych oraz funkcjonowanie systemu odwołań w zamówieniach publicznych. Aż 82 proc. respondentów wskazuje sektor publiczny jako główne źródło sporów budowlanych. Procedury odwoławcze bywają wykorzystywane instrumentalnie — jako element walki konkurencyjnej między uczestnikami rynku — co prowadzi do opóźniania podpisywania umów i destabilizacji harmonogramów inwestycyjnych.
W sytuacji zagrożenia niewypłacalnością aż 90 proc. firm wybiera Postępowanie o Zatwierdzenie Układu (PZU), gdzie średni czas oczekiwania na ochronę przed egzekucją wynosi 54,2 dnia. Każde opóźnienie procedury przetargowej — szczególnie przy dużych inwestycjach kolejowych i drogowych — może wpływać na harmonogram całego programu inwestycyjnego i efektywność wykorzystania środków unijnych. O skali regulacyjnych wyzwań dla polskiego biznesu świadczą też niedawne protesty przedsiębiorców wobec systemu SENT.
Wśród rekomendacji raport proponuje: przyspieszenie procedur przetargowych, usprawnienie pracy Krajowej Izby Odwoławczej, ograniczenie instrumentalnego wykorzystywania odwołań, podwyższenie wysokości wpisów od odwołań oraz wprowadzenie szybszych ścieżek dla strategicznych przeszkód w inwestycjach infrastrukturalnych.
Megaprojekty pod presją — PKP PLK, CPK i ponad 2 tys. km dróg
Raport szczegółowo opisuje skalę planowanych projektów. PKP Polskie Linie Kolejowe realizują inwestycje o łącznej wartości 180 mld zł i planują roczne nakłady na poziomie 20 mld zł. Komponent kolejowy Centralnego Portu Komunikacyjnego zakłada budowę 1 789 km nowych linii, z czego pierwszy etap (2024–2027) obejmuje 531 km o szacowanym koszcie 25–30 mld PLN.
W sektorze drogowym prognozy wskazują na jednoczesną budowę ponad 2 tys. km dróg krajowych w okresie największego spiętrzenia. Realizowane są inwestycje w ramach Programu Budowy Dróg Krajowych, Programu Budowy 100 Obwodnic oraz strategicznego korytarza Via Carpatia (droga ekspresowa S19), który ma znaczenie gospodarcze, logistyczne, geopolityczne i militarne.
Analizy przywołane w raporcie wskazują, że bezpieczna granica możliwości zwiększania potencjału wykonawczego firm to zaledwie 5 proc. rocznie. Przy planowanej kumulacji liczba jednocześnie otwartych frontów robót może osiągnąć rekordowe wartości w przedziale 200–250, co grozi masowymi opóźnieniami i dalszym wzrostem kosztów.
Rekomendacje — co musi się zmienić, aby Polska wykorzystała szansę
Raport Instytutu Staszica przedstawia zestaw rekomendacji dla trzech grup interesariuszy. Administracja publiczna powinna zwiększyć przewidywalność harmonogramów inwestycyjnych, dostosować mechanizmy waloryzacyjne do realiów gospodarczych, usprawnić system zamówień publicznych oraz wzmacniać krajowy potencjał wykonawczy jako element bezpieczeństwa gospodarczego państwa.
Przedsiębiorstwa powinny inwestować w innowacje, cyfryzację i automatyzację procesów budowlanych — technologie BIM, inteligentne systemy zarządzania czy rozwiązania wspierające efektywność energetyczną. Dla systemu edukacji kluczowa jest odbudowa szkolnictwa technicznego i branżowego, rozwój klas patronackich, kształcenie dualne oraz budowanie prestiżu zawodów inżynieryjnych.
Autorzy raportu podkreślają, że od skuteczności działań podejmowanych w najbliższych latach zależeć będzie nie tylko tempo rozwoju infrastruktury, ale również długoterminowa konkurencyjność i odporność polskiej gospodarki. Bez stworzenia stabilnego, przewidywalnego i partnerskiego modelu współpracy między administracją a rynkiem wykonawczym historyczna skala inwestycji może nie przełożyć się na trwały impuls rozwojowy.
Zobacz także
- Inwestycje infrastrukturalne w Polsce — analiza i perspektywy
- Protest przedsiębiorców 2026 — sprzeciw wobec systemu SENT
- Majątek przeciętnego Polaka w 2025 roku — dane i kontekst makroekonomiczny
Najczęściej zadawane pytania o barierach inwestycji infrastrukturalnych w Polsce
Jakie są główne przeszkody w realizacji inwestycji infrastrukturalnych w Polsce według raportu Instytutu Staszica?
Raport identyfikuje trzy kluczowe bariery systemowe: niedostosowany model waloryzacji kontraktów publicznych (limit 10 proc. wobec wzrostu kosztów robocizny o 12,06 proc.), pogłębiający się kryzys kadrowy i demograficzny w sektorze budowlanym oraz przewlekłość procedur administracyjnych i instrumentalne wykorzystywanie odwołań w Krajowej Izbie Odwoławczej. Bariery te nakładają się na bezprecedensową kumulację projektów kolejowych, drogowych, energetycznych i obronnych, o łącznej wartości przekraczającej 400 mld zł.
Ile wynosi wartość rynku inwestycji infrastrukturalnych w Polsce w 2026 roku?
Według danych przywołanych w raporcie Instytutu Staszica nominalna wartość rynku inwestycji infrastrukturalnych w 2026 roku po raz pierwszy w historii przekroczyła barierę 400 mld PLN. Dla porównania, w 2016 roku wartość ta wynosiła zaledwie 177 mld PLN. Sektor odpowiada za ponad 10 proc. PKB, a w Polsce realizowanych lub planowanych jest około 3 tys. największych projektów inwestycyjnych.
Dlaczego kryzys kadrowy w budownictwie zagraża polskim inwestycjom kolejowym i drogowym?
Liczba przedsiębiorstw budowlanych (powyżej 9 pracowników) spadła z 5 367 w 2013 roku do 3 942 w 2021 roku. Starzenie się kadr, luka pokoleniowa i rekordowo niskie bezrobocie (ok. 5 proc.) powodują, że o tych samych specjalistów — operatorów maszyn, inżynierów, projektantów, kierowników budów — rywalizują jednocześnie sektory kolejowy, drogowy, energetyczny, obronny i przemysłowy. Bezpieczna granica zwiększania potencjału wykonawczego firm to zaledwie 5 proc. rocznie.
Jakie rekomendacje przedstawia raport o inwestycjach w Polsce?
Instytut Staszica rekomenduje m.in.: zwiększenie przewidywalności harmonogramów inwestycyjnych, dostosowanie mechanizmów waloryzacyjnych do realiów gospodarczych, usprawnienie pracy KIO i ograniczenie instrumentalnych odwołań, wzmocnienie krajowego potencjału wykonawczego, odbudowę szkolnictwa technicznego oraz inwestycje firm w cyfryzację i technologie BIM. Autorzy podkreślają potrzebę stworzenia partnerskiego modelu współpracy między administracją a rynkiem.
