Pierwsze trzy miesiące działania to faza testów: producenci, operatorzy i sklepy dostosowują się do nowych reguł, a konsumenci uczą się jak działa system kaucyjny. Pełna ocena efektywności będzie możliwa dopiero rok po jego uruchomieniu.
Read more: System kaucyjny 2026: test, edukacja i najpilniejsze wyzwania przed startem pełnej operacyjnościSpis treści
Gotowość operatorów i pierwsze rozliczenia
OK Operator Kaucyjny SA (część Grupy Schwarz podmiot którego udziałowcami są Lidl i Kaufland) podkreśla, że wdrożenie systemu trwa, ale firma jest w znaczącym stopniu przygotowana operacyjnie. Spółka ma podpisaną umowę międzyoperatorską oraz większą część umów bilateralnych z sieciami handlowymi. W wywiadzie dla Newserii prezes Tomasz Suligowski wskazał, że spółka uwzględnia w przepływach finansowych wszystkie cztery składniki rozliczeń: kaucję, handling fee, logistic fee oraz clearing fee, a pierwsze skuteczne rozliczenia między operatorami już się odbyły.
– System kaucyjny jest wdrażany i ten proces potrwa jeszcze kilka miesięcy. My, jako OK Operator Kaucyjny, mamy już podpisaną umowę międzyoperatorską oraz większą część umów bilateralnych. Prowadzimy aktywną zbiórkę nie tylko wśród naszych akcjonariuszy, ale również w innych sieciach, z którymi zawarliśmy kontrakty. Podobnie wygląda kwestia przepływów finansowych – uwzględniamy w nich wszystkie cztery składniki, czyli kaucję, handling fee, logistic fee oraz clearing fee. Pierwsze skuteczne rozliczenia z innymi operatorami mamy już za sobą. To potwierdza, że osiągnęliśmy poziom gotowości pozwalający na w pełni operacyjne działanie.— Tomasz Suligowski, prezes OK Operator Kaucyjny SA
Poparcie społeczne i różnice międzypokoleniowe
Badanie „Global recycling habits and attitudes 2025” (w 16 krajach, w tym w Polsce) na zlecenie inicjatywy Każda Puszka Cenna pokazuje, że 74% Polaków popiera system kaucyjny. Poparcie wzrasta z wiekiem: w pokoleniu Boomers+ sięga 84%, a wśród generacji Z wynosi 57%.
Wiedza o systemie wśród konsumentów — etap wdrożeniowy
Różne badania wskazują, że wiedza na temat funkcjonowania systemu nie jest jeszcze powszechna. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zwraca uwagę, że na rynku wciąż jest niewiele opakowań ze znakiem kaucji — w pierwszym miesiącu działania 12 producentów wprowadziło takie opakowania (około 100 tys. sztuk).
– Poziom wiedzy Polaków jest adekwatny do obecnego etapu wdrożenia systemu, w którym opakowań z logo kaucji jest na rynku wciąż niewiele. W praktyce wciąż trudno na nie trafić. Pojawiły się one w największych sieciach stosunkowo niedawno, dlatego konsumenci nie mieli jeszcze wielu okazji do zweryfikowania teorii w praktyce sklepowej. Spodziewam się, że na przełomie roku dostępność tych produktów skokowo wzrośnie. Wtedy będziemy mogli realnie ocenić świadomość konsumentów i w razie potrzeby zintensyfikować działania edukacyjne.— Tomasz Suligowski, prezes OK Operator Kaucyjny SA
Korzyści i obawy wskazane w badaniach
Raport EKObarometr (SW Research i Rodzice dla Klimatu) wykazuje, że 71% Polaków uważa, iż system kaucyjny wpłynie pozytywnie na środowisko i zachęci do recyklingu. Respondenci wymieniali korzyści (m.in. ograniczenie śmieci na ulicach — 67%, mniej nowego plastiku — 68%) oraz obawy: brak miejsca w małych sklepach (54%), obciążenie finansowe konsumentów (47%), komplikacje procedur (41%) i ograniczenia infrastrukturalne (37%).
Wzrost zwrotności i różnice w skali działania
Suligowski wskazuje, że w sieciach współpracujących z OK Operatorem widać skokowy wzrost liczby oddawanych opakowań — dynamika sięga tysięcy procent. Zdaniem operatora, po zwiększeniu dostępności opakowań z logiem kaucji, wskaźniki zwrotności w Polsce mogą przewyższyć poziomy notowane w początkowej fazie funkcjonowania systemu w innych krajach.
– Konsumenci wyraźnie oczekują startu systemu. W sieciach, z którymi już współpracujemy i które rozliczamy, widzimy skokowy wzrost liczby oddawanych opakowań – dynamika sięga tu nawet tysięcy procent. Obserwując to zainteresowanie, spodziewamy się, że w przyszłym roku wskaźniki zwrotności w Polsce będą znacznie wyższe niż te notowane np. w Rumunii w początkowej fazie funkcjonowania systemu.— Tomasz Suligowski, prezes OK Operator Kaucyjny SA
Małe sklepy, automaty i perspektywa instytucji parasolowej
W większych sklepach z automatami proces przebiega płynnie. W małych punktach sprzedaży system dopiero się buduje i będzie się stabilizował. Ministerstwo wskazuje też szerokie zainteresowanie systemem: urzędy gmin, PSZOK-i, zakłady pracy, uczelnie, hotele, galerie, wspólnoty mieszkaniowe i firmy odpadowe mogą znacząco uzupełnić sieć odbioru opakowań.
– Wciąż otwartą kwestią pozostaje status butelki szklanej wielokrotnego użytku. Teoretycznie powinna ona zostać włączona do systemu najpóźniej 1 stycznia, jednak w tym obszarze wciąż oczekujemy na doprecyzowanie stanowiska przez regulatora oraz ostateczne decyzje producentów.— Tomasz Suligowski, prezes OK Operator Kaucyjny SA
Operatorzy i organizacje odzysku, jak Interzero, apelują o powołanie instytucji parasolowej, która zapewni standardy rozliczeń, audyt i centralną bazę produktów.
– Obecnie mamy zarejestrowanych siedmiu operatorów, a interesy poszczególnych podmiotów są zróżnicowane. Gdy system osiągnie pełną skalę, wiążącą się z ogromnymi przepływami finansowymi i materiałowymi, niezbędny będzie ustrukturyzowany dialog. Dlatego potrzebujemy instytucji parasolowej, która zadba o standardy i audyty centrów rozliczeń oraz punktów zbiórki, a także zapewni niezależny audyt rozliczeń międzyoperatorskich.— Tomasz Suligowski, prezes OK Operator Kaucyjny SA
Podsumowanie: co dalej i kiedy poznamy efekty
Wdrożenie systemu kaucyjnego to proces wielostronny — wymaga dopracowania rozliczeń finansowych, rozwoju infrastruktury, edukacji konsumentów i jasnych decyzji regulatora dotyczących m.in. butelki szklanej wielokrotnego użytku. Pierwsze trzy miesiące funkcjonowania traktowane są jako okres testowy; resort środowiska wskazuje, że pełną ocenę efektywności systemu będzie można przeprowadzić dopiero po upływie około roku od startu.
FAQ — najczęściej zadawane pytania
Czy system kaucyjny zacznie działać w pełni od 1 stycznia 2026?
Nie — pierwsze trzy miesiące funkcjonowania przewidziane są jako okres testowy dla wszystkich uczestników rynku. Resort środowiska i operatorzy wskazują, że pełną ocenę efektywności będzie można przeprowadzić dopiero po około roku od uruchomienia.Czym jest kaucja i jak działa w praktyce?
Kaucja to kwota doliczana do ceny napoju i zwracana konsumentowi po oddaniu opakowania do automatu lub punktu odbioru. Mechanika obejmuje identyfikację opakowania, jego przyjęcie i rozliczenie przez operatora z podmiotem wprowadzającym.Które opakowania obejmuje system kaucyjny?
W praktyce: butelki PET, puszki aluminiowe oraz (w zależności od decyzji regulatora i producentów) wybrane butelki szklane. Ostateczny katalog zależy od regulacji i porozumień.Kto odpowiada za rozliczenia finansowe?
Operatorzy systemu. Rozliczenia uwzględniają kaucję, handling fee, logistic fee i clearing fee oraz opierają się na umowach międzyoperatorskich i bilateralnych.Jakie wyzwania zgłaszają małe sklepy?
Brak miejsca do magazynowania zwrotów, dodatkowe obowiązki operacyjne i potencjalne koszty administracyjne. Dlatego w miarę wdrożenia systemu małe punkty będą adaptować się stopniowo.Czy automat przyjmie butelkę, jeśli jest zapełniony lub niesprawny?
W przypadku zapełnienia/awarii przewidziane są procedury serwisowe i alternatywne punkty przyjęcia; konsumenci zwykle otrzymują informację lub numer kontaktowy w sklepie.
