Technologie dual-use — czyli rozwiązania służące jednocześnie celom cywilnym i obronnym — stały się głównym tematem III Forum Bezpieczeństwa Polski na Uniwersytecie Warszawskim. Eksperci z NCBR, PGZ, PKP Cargo Connect i STRABAG zgodnie ostrzegli: czas beztroski się skończył, a Polska musi natychmiast zintegrować naukę, biznes i wojsko.
Spis treści
2 września 2026 r. w historycznym kampusie Uniwersytetu Warszawskiego przy Krakowskim Przedmieściu 32 odbyło się III Forum Bezpieczeństwa Polski, zorganizowane przez Fundację FAPA we współpracy z Fundacją Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego oraz Fundacją im. XBW Ignacego Krasickiego. Instytucjonalnym partnerem wydarzenia był Uniwersytet Warszawski, a wśród partnerów biznesowych znalazły się Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Bank Ochrony Środowiska, PKP Cargo Connect, Elewarr oraz STRABAG. Otwierający forum Prorektor UW podkreślił, że uczelnia aktywnie łączy świat nauki z polityką i biznesem, pełniąc konkretną funkcję w systemie bezpieczeństwa państwa.
Centralnym punktem programu była debata moderowana przez redaktora Huberta Biskupskiego, poświęcona technologiom podwójnego zastosowania oraz odporności infrastrukturalnej Polski. W panelu zasiedli: prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski (Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju), Arkadiusz Bąk (Wiceprezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej), Stanisław Wojtera (członek Rady ds. Strategicznych Projektów Rozwojowych przy Prezydencie RP), Piotr Sadza (Prezes PKP Cargo Connect) oraz Wojciech Trojanowski (Członek Zarządu STRABAG).
Ewolucja pojęcia dual-use — od Teflonu do mobilizacji cywilnej
Uczestnicy debaty podkreślili, że pojęcie dual-use przeszło zasadniczą ewolucję. Przestało być wyłącznie terminem z zakresu kontroli eksportu — dziś stanowi uzasadnienie biznesowe i szansę rozwojową dla całego przemysłu. Dyrektor NCBR prof. Jerzy Małachowski zdefiniował te technologie przez pryzmat rygorystycznych wymogów technicznych, łączących wartość społeczno-ekonomiczną z normami obronnymi.
„Z jednej strony to projekty niosące wartość ekonomiczną i społeczną dla przeciętnego Kowalskiego. Z drugiej strony stawiamy tu rygorystyczne kryteria bezpieczeństwa. Klasycznym przykładem jest Teflon – powstał jako projekt dual-use, służąc gospodarstwom domowym, ale też jako element poszycia statków kosmicznych. O przeznaczeniu obronnym decydują normy krajowe, europejskie oraz wojskowe standardy STANAG."
— prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Stanisław Wojtera, reprezentujący Radę ds. Strategicznych Projektów Rozwojowych przy Prezydencie RP, zdefiniował dual-use przez pryzmat odporności państwa: jako zdolność do mobilizacji zasobów cywilnych w sytuacji zagrożenia bez konieczności dublowania całego łańcucha produkcji na potrzeby wojska. Wojtera wyróżnił trzy kluczowe domeny podwójnego zastosowania: technologie cyfrowe i kosmiczne (AI, cyberbezpieczeństwo, satelity), infrastrukturę krytyczną (drogi, mosty, lotniska) oraz przemysł wytwórczy zdolny do szybkiego przestawienia produkcji cywilnej na cele obronne.
„Dual-use to mobilizacja zasobów cywilnych w sytuacji zagrożenia. Nie musimy produkować wszystkiego oddzielnie dla wojska. Szukamy wyrobów codziennego użytku, które pod kątem wojskowym spełniają nieco inne parametry."
— Stanisław Wojtera, członek Rady ds. Strategicznych Projektów Rozwojowych przy Prezydencie RP
Technologie dual-use w logistyce — tysiąc platform zamiast stu
Kwestia zdolności transportowych wywołała najbardziej alarmujące wnioski debaty. Piotr Sadza, Prezes PKP Cargo Connect, wskazał cztery filary logistyki dual-use: terminale przeładunkowe, odpowiedni tabor (w tym lokomotywy spalinowe zapewniające niezależność od sieci trakcyjnej), ochronę fizyczną oraz zintegrowane systemy zarządzania ruchem. Skala obecnych braków sprzętowych jest jednak znacząca.
„Posiadamy 100 specjalistycznych platform zakupionych do przewozu najcięższego sprzętu, w tym czołgów Abrams. Na co dzień zarabiają w ruchu cywilnym, lecz w razie kryzysu natychmiast wesprą wojsko. Z naszych analiz wynika jednak, że dla pełnego bezpieczeństwa Polska potrzebuje około tysiąca takich platform."
— Piotr Sadza, Prezes PKP Cargo Connect
Sadza zaapelował o powołanie Narodowego Programu integrującego systemy zarządzania transportem oraz o systemową edukację obronną społeczeństwa. Jako przykład jej braku przywołał próbne alarmy w biurowcach, podczas których większość pracowników po prostu ignoruje sygnały ostrzegawcze. Wiceprezes PGZ Arkadiusz Bąk zwrócił z kolei uwagę na biznesowy wymiar utrzymania zdolności przemysłowych.
„Zdolności przemysłu obronnego nie utrzymają się wyłącznie z zamówień wojskowych finansowanych z podatków. Musimy transferować te technologie na rynek cywilny. Współczesne uzbrojenie to nie tylko stal – to zaawansowana elektronika, systemy sieciowe i walka radioelektroniczna. Dzięki kooperacji nauki z biznesem stworzyliśmy m.in. pływający bojowy wóz piechoty Borsuk, świetnie radzący sobie w naszych warunkach terenowych."
— Arkadiusz Bąk, Wiceprezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej
Infrastruktura odporna na konflikt — cena, którą Polska musi zapłacić
Wojciech Trojanowski z zarządu STRABAG odniósł się bezpośrednio do wyzwań wykonawczych i finansowych w budownictwie infrastrukturalnym. Doświadczenia z trwającej wojny w Ukrainie jednoznacznie dowodzą, że sprawna infrastruktura decyduje o skuteczności obrony kraju — i każda przerwa w sieci transportowej ma natychmiastowe konsekwencje militarne.
„Skończyły się czasy budowania dróg wyłącznie pod kątem najniższej ceny. Infrastruktura musi wytrzymać ataki oraz obciążenia wojskowe. Każdy most czy wiadukt – a na autostradzie mamy je średnio co 500 metrów – musi zapewniać nośność np. 12 ton na oś. Uszkodzenie jednego takiego obiektu paraliżuje ruch kolumny wojskowej."
— Wojciech Trojanowski, Członek Zarządu STRABAG
Trojanowski skrytykował publicznie deweloperskie narzekania na koszty budowy schronów w nowych inwestycjach mieszkaniowych. Jak zaznaczył, w warunkach konfliktu mieszkanie pozbawione zabezpieczeń nie ochrania życia. Jako warunek niezbędny dla stabilności inwestycji branży budowlanej wskazał długoterminowe kontrakty państwowe — 10 do 12 lat — które pozwolą firmom bezpiecznie angażować kapitał w specjalistyczny sprzęt i rozwijać krajowy potencjał produkcyjny (local content).
NCBR stawia na konsorcja naukowo-przemysłowe
Prof. Jerzy Małachowski poinformował o wdrażaniu nowej strategii finansowania projektów dual-use przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, opartej na konsorcjach łączących środowiska naukowe z partnerami przemysłowymi. NCBR wyznaczył cztery filary strategiczne: bezpieczeństwo, cyfryzację, transformację energetyczną oraz zdrowie publiczne.
„Naszym celem jest budowanie stabilnego mostu między nauką a biznesem. Zielone światło otrzymują te konsorcja naukowe, które mają silnego partnera biznesowego, zdolnego do natychmiastowego wdrożenia wyników badań na rynek."
— prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, Dyrektor NCBR
Model ten zakłada, że finansowanie publiczne nie trafia do projektów czysto akademickich — warunkiem jest gotowość do komercjalizacji wyników. W praktyce oznacza to, że technologie dual-use mają szansę szybciej przechodzić ze stadium badań do wdrożenia zarówno w sektorze cywilnym, jak i obronnym. To istotna zmiana w filozofii finansowania innowacji w Polsce.
Przebudzenie po dekadach zaniechań — nowa strategia dla nowego pola walki
Geopolityczne wyzwania zbiegły się z rocznicą rosyjskiej agresji na Ukrainę. Stanisław Wojtera podsumował minione dekady zaniechań w budowaniu odporności państwa, wskazując na paradoks historyczny: w czasach PRL przedsiębiorstwa projektowano z myślą o natychmiastowym przestawieniu produkcji na cele wojenne — a po 1989 roku ta zdolność systematycznie zanikała.
„Uśpiły nas spokojne lata i parasol ochronny USA. W czasach PRL zakłady projektowano z myślą o natychmiastowym przestawieniu produkcji. Dziś musimy stworzyć nową strategię w skrajnie dynamicznym środowisku. Cztery lata temu na front wjeżdżały czołgi, a dziś polem walki rządzą drony. Państwowa strategia nie może być martwym dokumentem – musi elastycznie nadążać za technologią."
— Stanisław Wojtera, członek Rady ds. Strategicznych Projektów Rozwojowych przy Prezydencie RP
Wszyscy paneliści byli zgodni w kluczowym wniosku: bezpieczeństwo Polski zależy od natychmiastowej integracji sił zbrojnych, administracji publicznej, nauki i prywatnego sektora w jeden, spójny narodowy ekosystem. Nie chodzi o tworzenie kolejnych strategicznych dokumentów — chodzi o działanie, inwestycje i gotowość do zaakceptowania wyższych kosztów już dziś.
III Forum Bezpieczeństwa Polski pokazało, że dyskusja o obronności wyszła poza gabinety MON i trafia do sal wykładowych, boardroomów i hal produkcyjnych. To zmiana jakościowa — i sygnał, że polska gospodarka zaczyna poważnie traktować infrastrukturę podwójnego zastosowania nie jako koszt, lecz jako inwestycję w przetrwanie.
Najczęściej zadawane pytania o technologie dual-use i bezpieczeństwo Polski
Czym są technologie dual-use i jakie mają znaczenie dla bezpieczeństwa Polski?
Technologie dual-use to rozwiązania, produkty i infrastruktura, które mogą być wykorzystywane zarówno do celów cywilnych, jak i obronnych. Dla Polski ich znaczenie rośnie w kontekście geopolitycznym — umożliwiają szybką mobilizację zasobów cywilnych na potrzeby wojska bez konieczności utrzymywania kosztownych, oddzielnych łańcuchów produkcji. Przykłady obejmują specjalistyczny tabor kolejowy, drogi o podwyższonej nośności czy systemy AI i satelitarne.
Ile specjalistycznych platform transportowych potrzebuje Polska do przewozu czołgów i ciężkiego sprzętu wojskowego?
Według analiz PKP Cargo Connect przedstawionych na III Forum Bezpieczeństwa Polski, kraj dysponuje obecnie 100 specjalistycznymi platformami kolejowymi do przewozu najcięższego sprzętu, w tym czołgów Abrams. Eksperci szacują jednak, że pełne bezpieczeństwo logistyczne wymaga około tysiąca takich platform. Lukę tę wskazano jako jeden z najpilniejszych priorytetów Narodowego Programu logistyki dual-use.
Dlaczego infrastruktura drogowa i mostowa musi spełniać normy wojskowe i co to oznacza dla kosztów budowy?
Mosty i wiadukty na polskich autostradach (rozmieszczone średnio co 500 metrów) muszą zapewniać nośność minimum 12 ton na oś, aby umożliwić przejazd kolumnom wojskowym. Uszkodzenie jednego obiektu paraliżuje transport militarny na całym odcinku. Wymagania te podnoszą koszty budowy i utrzymania infrastruktury — co eksperci uznają za koszt konieczny, a nie opcjonalny. Firmy takie jak STRABAG wskazują, że warunkiem opłacalnych inwestycji są 10–12-letnie kontrakty ze strony państwa.
Jak NCBR finansuje projekty o podwójnym zastosowaniu i co to są konsorcja naukowo-przemysłowe?
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju wdrożyło strategię finansowania dual-use opartą na konsorcjach łączących jednostki naukowe z partnerami biznesowymi gotowymi do natychmiastowego wdrożenia wyników badań. NCBR koncentruje się na czterech filarach: bezpieczeństwie, cyfryzacji, transformacji energetycznej i zdrowiu publicznym. Finansowanie trafia wyłącznie do projektów z konkretnym partnerem komercyjnym — model ten skraca drogę od laboratorium do rynku i pola walki.
Jakie trzy domeny podwójnego zastosowania są kluczowe dla obronności Polski według ekspertów forum?
Zgodnie z analizą przedstawioną przez Stanisława Wojterę na III Forum Bezpieczeństwa Polski, trzy kluczowe domeny dual-use to: (1) technologie cyfrowe i kosmiczne — sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo i systemy satelitarne; (2) infrastruktura krytyczna — drogi, mosty i lotniska zdolne do obsługi ruchu wojskowego; (3) przemysł wytwórczy — zakłady zdolne do szybkiego przestawienia linii produkcyjnej z produktów cywilnych na sprzęt lub materiały obronne.
