Nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy, zamiast upraszczać relacje między pracodawcami a inspektorami, rozrosła się z 6 do 30 stron i — zdaniem Federacji Przedsiębiorców Polskich — grozi lawiną bankructw, paraliżem sądów oraz wieloletnią niepewnością prawną dla blisko 4 milionów pracujących na umowach zlecenia i B2B.
Spis treści
Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy: sześć stron zamieniło się w trzydzieści
Projekt nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy miał porządkować rynek pracy i eliminować tzw. umowy śmieciowe. W praktyce — według oceny środowisk biznesowych — efekt jest odwrotny od zamierzonego. Marek Kowalski, reprezentujący Federację Przedsiębiorców Polskich, wskazuje, że pierwotna ustawa liczyła zaledwie 6 stron. Po kolejnych poprawkach dokument urósł do 30 stron, stając się aktem prawnym trudnym do interpretacji nawet dla parlamentarzystów.
„Kiedyś było takie powiedzenie: w mętnej wodzie ryby się łowi. I tu mamy tak mętną wodę, że przeciętny Kowalski czy Nowak nie zrozumie zapisów tej ustawy. Posłowie, do których ona trafi w Parlamencie, też nie będą jej rozumieli — i to nie mówię negatywnie o posłach, po prostu ustawa jest skomplikowana."
— Marek Kowalski, Federacja Przedsiębiorców Polskich
Zdaniem eksperta największym beneficjentem nowych przepisów nie będą ani pracownicy, ani budżet państwa, lecz kancelarie prawne obsługujące spory wynikające z niejasnych regulacji.
Przekształcenie umów B2B — pytania bez odpowiedzi
Jednym z kluczowych punktów zapalnych jest mechanizm przekształcania umów B2B w umowy o pracę. Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą odprowadzają VAT, posiadają środki trwałe zakupione na potrzeby firmy i funkcjonują w zupełnie innym reżimie prawno-podatkowym niż pracownicy etatowi. Ustawa — według FPP — nie odpowiada na pytanie, co dzieje się z tymi aktywami po ewentualnym przekształceniu.
Wątpliwości budzi też zgodność przepisów z Konstytucją. Kowalski podkreśla, że zarzuty niekonstytucyjności wobec decyzji administracyjnych wydawanych przez inspektorów pracy nie zostały w nowym projekcie usunięte. Tymczasem minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk ogłosiła reformę jako sukces, który ma wyeliminować umowy śmieciowe.
„Jeżeli nie ma być umów śmieciowych, mają być umowy o pracę — czyli ozusowane. Logika nakazuje, że wpływ do budżetu państwa powinien się zwiększyć przynajmniej o kilka miliardów. Mam zapisaną stratę 320 miliardów — przepraszam, gdzie jest sukces tej ustawy?"
— Marek Kowalski, Federacja Przedsiębiorców Polskich
Iluzoryczne bezpieczniki i ryzyko bankructw
Rząd zapowiada wprowadzenie mechanizmów odwoławczych od decyzji Państwowej Inspekcji Pracy. Federacja Przedsiębiorców Polskich ocenia je jednak jako pozorne. Problem leży w czasie: polskie sądy rozpatrują sprawy pracownicze średnio od 3 do 5 lat, a przy spodziewanym napływie nowych spraw okres ten może się jeszcze wydłużyć.
Scenariusz, który rysuje Kowalski, jest następujący: przedsiębiorca przez kilka lat nie wie, czy jego model zatrudnienia jest zgodny z prawem. Gdy po 5 latach sąd orzeka niekorzystnie, naliczone zaległości składkowe i kary mogą przekroczyć możliwości finansowe firmy. Z kolei jeśli firma zbankrutuje przed wydaniem wyroku, a sąd ostatecznie przyzna jej rację — nikt nie zwróci utraconych aktywów ani nie odbuduje przedsiębiorstwa.
Skala potencjalnych sporów jest przy tym ogromna. W Polsce na umowach zlecenia pracuje około 1,8 mln osób, a w formule B2B — kolejne 2,2 mln. Łącznie daje to blisko 4 miliony potencjalnych spraw. Według wyliczeń FPP, przy obecnych możliwościach przerobowych sądów i inspekcji, pełne wdrożenie reformy zajęłoby 87 lat.
Alternatywa FPP: stopniowe oskładkowanie zamiast rewolucji
Federacja Przedsiębiorców Polskich nie ogranicza się do krytyki — od 2018 roku postuluje własne rozwiązanie: stopniowe, rozłożone na 4 lata pełne oskładkowanie umów zleceń. Argumentacja jest dwutorowa. Po pierwsze, obecny system — w którym składki odprowadzane są jedynie do wysokości minimalnego wynagrodzenia — zaburza konkurencyjność, szczególnie w zamówieniach publicznych. Po drugie, bez zmiany struktury składkowej system ubezpieczeń społecznych może stracić stabilność finansową w perspektywie dekady.
Na poparcie tezy o skuteczności stopniowego podejścia Kowalski przywołuje precedens z poprzedniej reformy oskładkowania. Gdy rząd planował natychmiastowe wdrożenie zmian, szacowano wzrost wpływów budżetowych o 60 mln zł. Po wynegocjowaniu 12-miesięcznego okresu vacatio legis rynek zdążył się dostosować — a wpływy wyniosły 1,5 mld zł, czyli 25-krotnie więcej niż pierwotnie zakładano.
To argument, który FPP kieruje wprost do ustawodawcy: przewidywalność i czas na adaptację przynoszą budżetowi więcej niż nagłe, rewolucyjne zmiany. Więcej o wpływie regulacji na rynek pracy w Polsce przeczytasz w analizach dotyczących prawa pracy i zatrudnienia oraz w materiałach poświęconych kondycji polskiej gospodarki.
Najczęściej zadawane pytania o ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy
Co zmienia nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy dla przedsiębiorców zatrudniających na B2B?
Nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy przyznaje inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych nakazujących przekształcenie umów B2B w umowy o pracę. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność ozusowania dotychczasowych współpracowników, rozliczenia środków trwałych zakupionych na potrzeby działalności oraz potencjalne zaległości składkowe. Ustawa nie precyzuje jednak trybu postępowania z majątkiem firmy ani nie gwarantuje szybkiej ścieżki odwoławczej — co zdaniem Federacji Przedsiębiorców Polskich stawia firmy w stanie wieloletniej niepewności prawnej.
Czy odwołanie od decyzji Państwowej Inspekcji Pracy skutecznie chroni przedsiębiorcę?
Teoretycznie tak — projekt ustawy przewiduje możliwość odwołania się od decyzji inspektora pracy. W praktyce jednak polskie sądy rozpatrują sprawy z zakresu prawa pracy od 3 do nawet 5 lat, a przy spodziewanym napływie kilku milionów nowych spraw czas ten może się wydłużyć. Przedsiębiorca przez cały ten okres nie ma pewności co do legalności swojego modelu zatrudnienia. Jeśli po kilku latach sąd orzeknie niekorzystnie, naliczone kary i zaległości składkowe mogą doprowadzić firmę do bankructwa — bez możliwości odzyskania utraconych aktywów.
Na czym polega propozycja stopniowego oskładkowania umów zleceń postulowana przez FPP?
Federacja Przedsiębiorców Polskich od 2018 roku proponuje rozłożone na 4 lata pełne oskładkowanie umów zleceń — zamiast nagłego, rewolucyjnego przekształcenia wszystkich umów. Stopniowe podejście pozwala rynkowi na adaptację bez szoku regulacyjnego. Przykład z poprzedniej reformy oskładkowania pokazuje, że 12-miesięczne vacatio legis zwiększyło wpływy budżetowe z planowanych 60 mln zł do faktycznych 1,5 mld zł. Zdaniem FPP podobny mechanizm zastosowany do pełnego oskładkowania umów zleceń przyniesie budżetowi wielomiliardowe korzyści, jednocześnie stabilizując system ubezpieczeń społecznych.
Ile spraw sądowych może wygenerować reforma Państwowej Inspekcji Pracy i jak długo potrwa ich rozpatrzenie?
Według wyliczeń Federacji Przedsiębiorców Polskich w Polsce pracuje około 1,8 mln osób na umowach zlecenia oraz 2,2 mln w formule B2B — łącznie blisko 4 miliony potencjalnych spraw. Przy obecnych możliwościach przerobowych inspekcji i sądów pełne wdrożenie reformy zajęłoby szacunkowo 87 lat. Taki scenariusz oznaczałby de facto paraliż polskiego wymiaru sprawiedliwości w sprawach pracowniczych na wiele dekad.
Najczęściej zadawane pytania o ustawę o Państwowej Inspekcji Pracy
Co zmienia nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy dla przedsiębiorców zatrudniających na B2B?
Nowa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy przyznaje inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych nakazujących przekształcenie umów B2B w umowy o pracę. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność ozusowania dotychczasowych współpracowników, rozliczenia środków trwałych zakupionych na potrzeby działalności oraz potencjalne zaległości składkowe. Ustawa nie precyzuje jednak trybu postępowania z majątkiem firmy ani nie gwarantuje szybkiej ścieżki odwoławczej — co zdaniem Federacji Przedsiębiorców Polskich stawia firmy w stanie wieloletniej niepewności prawnej.
Czy odwołanie od decyzji Państwowej Inspekcji Pracy skutecznie chroni przedsiębiorcę?
Teoretycznie tak — projekt ustawy przewiduje możliwość odwołania się od decyzji inspektora pracy. W praktyce jednak polskie sądy rozpatrują sprawy z zakresu prawa pracy od 3 do nawet 5 lat, a przy spodziewanym napływie kilku milionów nowych spraw czas ten może się wydłużyć. Przedsiębiorca przez cały ten okres nie ma pewności co do legalności swojego modelu zatrudnienia. Jeśli po kilku latach sąd orzeknie niekorzystnie, naliczone kary i zaległości składkowe mogą doprowadzić firmę do bankructwa — bez możliwości odzyskania utraconych aktywów.
Na czym polega propozycja stopniowego oskładkowania umów zleceń postulowana przez FPP?
Federacja Przedsiębiorców Polskich od 2018 roku proponuje rozłożone na 4 lata pełne oskładkowanie umów zleceń — zamiast nagłego, rewolucyjnego przekształcenia wszystkich umów. Stopniowe podejście pozwala rynkowi na adaptację bez szoku regulacyjnego. Przykład z poprzedniej reformy oskładkowania pokazuje, że 12-miesięczne vacatio legis zwiększyło wpływy budżetowe z planowanych 60 mln zł do faktycznych 1,5 mld zł. Zdaniem FPP podobny mechanizm zastosowany do pełnego oskładkowania umów zleceń przyniesie budżetowi wielomiliardowe korzyści, jednocześnie stabilizując system ubezpieczeń społecznych.
Ile spraw sądowych może wygenerować reforma Państwowej Inspekcji Pracy i jak długo potrwa ich rozpatrzenie?
Według wyliczeń Federacji Przedsiębiorców Polskich w Polsce pracuje około 1,8 mln osób na umowach zlecenia oraz 2,2 mln w formule B2B — łącznie blisko 4 miliony potencjalnych spraw. Przy obecnych możliwościach przerobowych inspekcji i sądów pełne wdrożenie reformy zajęłoby szacunkowo 87 lat. Taki scenariusz oznaczałby de facto paraliż polskiego wymiaru sprawiedliwości w sprawach pracowniczych na wiele dekad.
