Rybołówstwo dalekomorskie odgrywa istotną rolę w gospodarce Polski oraz w zapewnianiu globalnego bezpieczeństwa żywnościowego. Choć sektor ten zmaga się z wieloma wyzwaniami, jak ograniczone kwoty połowowe, restrykcyjne przepisy unijne czy zmieniające się warunki geopolityczne, eksperci są zgodni, że rozwój tej branży leży w interesie polskiej gospodarki.
Historia i obecny stan polskiego rybołówstwa dalekomorskiego
Polska ma bogate tradycje związane z połowami dalekomorskimi, sięgające jeszcze dwudziestolecia międzywojennego. Również po II wojnie światowej sektor ten przeżywał intensywny rozkwit – w 1975 roku złowiono aż 600 tys. ton ryb. Współcześnie sytuacja wygląda znacznie skromniej – roczny połów wynosi 50-60 tys. ton, a sektor opiera się głównie na działalności prywatnych firm, w tym dwóch wiodących zrzeszonych w Dalekomorskiej Organizacji Producentów Ryb (DOPR). Firmy te prowadzą połowy na północnym Atlantyku, południowym Pacyfiku oraz na wodach Afryki Zachodniej.
Obecny krajobraz sektora rybołówstwa w Polsce jest kształtowany przez szereg wyzwań, takich jak ograniczenia kwot połowowych, trudności w dostępie do kluczowych łowisk oraz coraz bardziej restrykcyjne przepisy unijne. Marek Gróbarczyk, były minister gospodarki morskiej, zauważa, że wspólna polityka rybołówstwa Unii Europejskiej jest często krytykowana.
„Nikomu w UE nie podoba się wspólna polityka rybołówstwa; jak popatrzymy na jej efektywność, to jest coraz gorzej, mamy coraz więcej ograniczeń” – mówi Gróbarczyk.
Szanse i zagrożenia dla sektora
Eksperci wskazują na konieczność wsparcia polskiego rybołówstwa poprzez stabilne prawo oraz strategiczne inwestycje. Marek Sawicki podkreśla, że niestabilność legislacyjna w Polsce jest jednym z kluczowych wyzwań hamujących rozwój branży. „Jeśli robimy powyżej 500 aktów prawnych rocznie w Sejmie, to trudno mówić tu o stabilizacji prawa” – zauważa Sawicki.
W kontekście szerszych zagrożeń Sawicki zwraca uwagę również na błędy w polityce klimatycznej i ich wpływ na sektor rolno-żywnościowy.
„Odchodzenie od węgla to jest podstawa i musimy to zrobić. Ale z tym też wiąże się szeroko rozumiana produkcja rolna. W Polsce najbardziej brakuje świadomości, jak droga będzie produkcja rolna. Tego nie rozumiał ani poprzedni, ani obecny rząd i, co gorsza, też organizacje rolnicze” – podkreśla Sawicki, zwracając uwagę, że podobne problemy dotyczą również rybołówstwa.
Eksperci wskazują również na konieczność wsparcia polskiego rybołówstwa poprzez stabilne prawo oraz strategiczne inwestycje. Minister Marek Gróbarczyk podkreśla, że kluczowym elementem dla rozwoju sektora jest odbudowa północnoatlantyckich grup producenckich, które dawniej były filarem polskich połowów. „Zniknął Dalmor, Centrala Rybna, ale niezwykle istotne jest, by wspierać firmy tego typu” – mówi, dodając, że przykładem dobrej współpracy międzynarodowej jest polska przetwórnia w Maroku czy współpraca z Islandią, gdzie blisko 20 tys. Polaków pracuje w przetwórniach ryb.
Zagrożeniem dla dalszego rozwoju sektora jest również rosnąca presja związana z polityką klimatyczną oraz globalnym „ekologizmem”. Gróbarczyk zauważa: „Presja na rybołówstwo jest tak przerażająca, że w żaden sposób nie można rozwijać tej branży. Rynek się kurczy i nie ma szans, by go odbudować”.
Gróbarczyk z kolei zauważa, że „północnoatlantyckie grupy producenckie były kluczem, jeśli chodzi o polskie połowy dalekomorskie – bo zniknął Dalmor, Centrala Rybna, ale niezwykle istotne jest, by wspierać firmy tego typu”. Dodał, że współpraca z Islandią czy przetwórnie w Maroku mogą być przykładem efektywnych działań.
Rozwój dzięki współpracy międzynarodowej, inwestycjom i innowacyjności
Polska może pochwalić się dobrze rozwiniętym sektorem przetwórstwa rybnego, który zajmuje drugie miejsce w UE pod względem eksportu, zaraz po Hiszpanii. Islandzcy producenci coraz częściej korzystają z polskich przetwórni, co podkreślił ambasador Islandii w Polsce Friðrik Jónsson.
Emil Remisz wskazuje, że przy odpowiednim zarządzaniu, rybołówstwo może być odnawialnym zasobem, który wystarczy na pokolenia. „Rybołówstwo dalekomorskie przyczynia się do globalnego bezpieczeństwa żywnościowego i jest naszą cegiełką w odpowiedzialności Europy wobec reszty świata”.
Marek Sawicki wskazuje na przykład armatorów inwestujących w technologie, które pozwalają przetwarzać odpady z połowów na mączkę rybną i olej rybny. To przykład zrównoważonego i innowacyjnego podejścia do eksploatacji zasobów morskich.
Znaczenie rybołówstwa dla bezpieczeństwa żywnościowego
Według Emila Remisza, przedstawiciela Dalekomorskiej Organizacji Producentów Ryb (DOPR),
„Europa jest odpowiedzialna wobec reszty świata w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, a rybołówstwo dalekomorskie dokłada tu swoją cegiełkę. Armatorzy zrzeszeni w DOPR eksportują średniorocznie 40-50 tys. ton połowów do Afryki, co przekłada się na nawet 300 mln posiłków”.
Bezpieczeństwo żywnościowe realizuje się również w kontekście sytuacji geopolitycznej. Jako zagrożenie należy traktować, np. Brexit i kwestię dostępu do brytyjskich łowisk - jest już umowa UE – W. Brytania o dostępie do łowisk oraz unieważnienie przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej umowy dotyczącej współpracy handlowej w zakresie rolnictwa i rybołówstwa z 2019 r które nastąpiło 4 października 2024. Z tego powodu flota rosyjska już rozszerza swoją działalność na opuszczone przez Europę łowiska - dodaje Emil Remisz.
Joanna Szlinder-Richert z Morskiego Instytutu Rybackiego zwraca uwagę, że ryby morskie są niezastąpionym źródłem białka i kwasów tłuszczowych, kluczowych dla zdrowia człowieka. „Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożycie 250 mg kwasów EPA i DHA dziennie, co podkreśla znaczenie ryb w diecie”.
Potrzeba nowych rozwiązań
Eksperci są zgodni, że sektor wymaga nowej siły i innowacyjnych rozwiązań. Dr hab. Mariusz Maciejczak zauważa, że „wspólna polityka rybołówstwa jest jedyną w UE, w której decyzje są podejmowane na podstawie badań naukowych. Teraz sektor stoi na rozdrożu, wymagając nowych rozwiązań”.
